ฝันว่าตัวเองทำให้เกิดสึนามิแล้วกลายเป็นนกบินหนี หมายความว่าอะไร?

ยังไม่มีหลักฐานว่าความฝันที่เราทำให้เกิดสึนามิแล้วกลายเป็นนกบินหนีมีความหมายตายตัวที่ใช้ได้กับทุกคน เนื้อเรื่องเพียงเท่านี้ไม่ใช่หลักฐานทางวิทยาศาสตร์ว่าเราอยากทำลายอะไรบางอย่าง ต้องการอิสรภาพ หรือกำลังฝันเตือนภัยพิบัติ งานวิจัยเรื่องความฝันช่วยให้มองความเชื่อมโยงกับประสบการณ์และอารมณ์ในชีวิตประจำวันได้ แต่ไม่ได้เป็นกุญแจไขคำตอบที่แน่นอนของความฝันแต่ละครั้ง

คลื่นสึนามิกำลังเข้ามาถึงชายหาด และไม่รู้ทำไม ในฝันกลับกลายเป็นว่าเราคือคนทำให้มันเกิดขึ้น หนีขึ้นเขาแล้วน้ำก็ยังตามมา จากนั้นจู่ ๆ เรากลายเป็นนกและบินได้ พอตื่นขึ้นมา คำถามที่ค้างอยู่จึงเป็นว่า “เป็นคนทำให้เกิดเอง แล้วต้องหนีเองด้วยหรือ?”

สึนามิในชีวิตจริงเป็นภัยพิบัติร้ายแรง แต่ถ้ามองเฉพาะโครงเรื่องในฝัน การที่คนคนเดียวต้องรับทั้งบทผู้สร้างอันตราย ผู้ถูกไล่ตาม และผู้บินหนีขึ้นฟ้าก็ชวนให้ประหลาดใจไม่น้อย เรามองความแปลกของเรื่องนี้ได้ โดยแยกสิ่งที่งานวิจัยบอกออกจากการตีความแบบอ่านเรื่องเล่า

ทำให้เกิดสึนามิในฝัน แปลว่าอยากทำลายอะไรหรือเปล่า?

การทำให้เกิดภัยพิบัติในฝันเพียงอย่างเดียวไม่สามารถบอกความต้องการหรือนิสัยในชีวิตจริงได้ สิ่งที่ “ตัวเราในฝัน” ทำไม่จำเป็นต้องเป็นเจตนาของเราตอนตื่น

หากอ่านเป็นเรื่องเล่า อาจมีคนตีความว่า “อยากเปลี่ยนทุกอย่าง แต่ก็กลัวผลที่จะตามมา” การตีความนี้อาจมีประโยชน์ก็ต่อเมื่อเจ้าของความฝันลองทบทวนแล้วรู้สึกเช่นนั้นจริง ๆ การได้อ่านคำอธิบายไม่ได้หมายความว่าต้องออกค้นหาความอยากทำลายที่ซ่อนอยู่ในใจ

การแทน “สึนามิ” ด้วย “ภาระงาน” หรือแทน “เราเป็นคนทำให้เกิด” ด้วย “ความรู้สึกผิด” คือการจับภาพแต่ละภาพมาคู่กับรหัสคำตอบ ไม่ใช่คำอธิบายที่พิสูจน์สาเหตุของความฝันนี้แล้ว คำอธิบายที่ฟังดูเข้าท่ากับข้อเท็จจริงที่ตรวจสอบได้ควรแยกจากกัน

น้ำตามขึ้นเขาได้ แต่พอเป็นนกกลับหนีได้

ส่วนที่น่าสนใจอาจไม่ใช่แค่คำว่า “สึนามิ” หรือ “นก” แต่เป็นการที่กติกาการหนีเปลี่ยนไปกลางเรื่อง ตอนแรกต้องเดินขึ้นที่สูง พอทางนั้นใช้ไม่ได้ จู่ ๆ ก็มีความสามารถบินเพิ่มเข้ามา

เหมือนดูหนังภัยพิบัติอยู่แล้วเรื่องเปลี่ยนเป็นแฟนตาซีแปลงร่าง การมองแบบนี้ช่วยอธิบายได้ว่าทำไมฝันจึงติดอยู่ในความทรงจำ โดยไม่ต้องมีคำตอบสำเร็จรูปว่า “นกเป็นสัญลักษณ์ของอิสรภาพเสมอ”

อย่างไรก็ตาม นี่คือข้อสังเกตเกี่ยวกับโครงเรื่อง ไม่ใช่หลักฐานว่าสมองสร้างนกขึ้นมาเพื่อแก้ปัญหาโดยเฉพาะ ความรู้สึกว่า “โล่งใจที่บินได้” กับ “ขึ้นฟ้าแล้วก็ยังกลัว” ย่อมทิ้งความรู้สึกต่างกัน การกลายเป็นนกอย่างเดียวจึงไม่ได้บอกว่าเจ้าของความฝันรู้สึกเป็นอิสระ

งานวิจัยเรื่องความฝันอธิบายได้แค่ไหน?

ทฤษฎีการจำลองภัยคุกคามเสนอว่า ความฝันอาจเป็นการจำลองสถานการณ์เพื่อรับมือกับอันตราย งานวิจัยของ Valli และคณะในปี 2005 เปรียบเทียบรายงานความฝันของเด็กที่มีภูมิหลังต่างกัน รวมถึงเด็กชาวเคิร์ดที่ผ่านเหตุการณ์กระทบกระเทือนจิตใจอย่างรุนแรง เพื่อศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างภัยคุกคามที่พบในชีวิตจริงกับภัยคุกคามในฝัน ผลที่ได้สนับสนุนข้อคาดการณ์บางส่วนของทฤษฎีนี้ [1]

งานนี้เป็นเบาะแสว่าประสบการณ์จริงอาจสัมพันธ์กับเนื้อหาความฝัน แต่การเปรียบเทียบรายงานความฝันไม่ได้ทำให้สรุปได้ว่า “ทุกความฝันคือการซ้อมหนีภัย” หรือ “คนที่ฝันเรื่องสึนามินี้ต้องมีบาดแผลทางใจ” และไม่ใช่แบบทดสอบเพื่อบอกความหมายของความฝันเฉพาะครั้งในผู้ใหญ่

บทความทบทวนงานวิจัยของ Scarpelli และคณะในปี 2019 รวบรวมความรู้เกี่ยวกับความฝัน การนอน ความทรงจำ และอารมณ์ [2] การศึกษากระบวนการทางอารมณ์ระหว่างนอนยังเป็นคนละเรื่องกับการแปลฉากหนึ่งในฝันให้เป็นข้อสรุปเกี่ยวกับจิตใจของผู้ฝัน แม้จะรู้เรื่องกระบวนการที่เกิดขึ้นขณะหลับ ก็ไม่ได้ทำให้ระบุความหมายเฉพาะของสึนามิหรือนกได้

เราอาจเพียงเปิดความเป็นไปได้ไว้ว่า ประสบการณ์ช่วงนี้บางอย่างอาจเกี่ยวข้องกับความฝัน ไม่จำเป็นต้องหาสาเหตุให้พบ การนึกไม่ออกไม่ได้แปลว่าตีความฝันล้มเหลว

ถ้าอยากทบทวน ลองจดความรู้สึกแทนการถอดรหัสภาพ

ถ้าเป็นฝันแปลกเพียงครั้งเดียวและไม่ได้รบกวนการนอนหรือชีวิตตอนกลางวัน ก็ไม่ต้องฝืนหาความหมายให้ครบถ้วน จบแค่ว่า “เนื้อเรื่องเหนือความคาดหมายจริง ๆ” ก็ได้

ถ้าอยากทบทวนอีกนิด อาจจดสั้น ๆ เพื่อแยกสิ่งที่เกิดขึ้นในฝันออกจากความรู้สึกของตัวเอง นี่เป็นข้อเสนอสำหรับการทบทวน ไม่ใช่แบบทดสอบวินิจฉัย:

• สิ่งที่เกิดขึ้น: เราทำให้เกิดสึนามิ หนีขึ้นเขา แล้วกลายเป็นนก
• ความรู้สึกตอนนั้น: กลัว ตกใจ รู้สึกผิด โล่งใจ หรือเฉพาะอารมณ์ที่จำได้จริง
• ผลหลังตื่น: ไม่นานก็ลืม หลับต่อไม่ได้ หรือยังนึกถึงระหว่างวัน

แทนที่จะตั้งคำตอบไว้ก่อนว่า “กลายเป็นนก แปลว่าต้องอยากเป็นอิสระ” จดเพียงสิ่งที่ยังจำได้ก็พอ ถ้ายิ่งทบทวนแล้วยิ่งทุกข์ใจ ก็ไม่จำเป็นต้องฝืนเขียนต่อ

ถ้าฝันซ้ำจนทุกข์ใจ ให้ดูผลต่อการนอน

ฝันร้ายซ้ำ ๆ กลัวการเข้านอน หลับต่อไม่ได้ หรือมีความทุกข์และผลกระทบต่อชีวิตตอนกลางวันอย่างมาก ล้วนเป็นเหตุให้ปรึกษาบุคลากรทางการแพทย์ได้ การเล่าผลกระทบเหล่านี้มีประโยชน์กว่าการประเมินว่าเนื้อเรื่องในฝันแปลกเพียงใด

คำแถลงจุดยืนปี 2018 ของ American Academy of Sleep Medicine (AASM) ว่าด้วยการรักษาในผู้ใหญ่ แนะนำการบำบัดด้วยการฝึกซ้อมภาพในจินตนาการ หรือ imagery rehearsal therapy สำหรับโรคฝันร้ายและฝันร้ายที่เกี่ยวข้องกับความผิดปกติจากความเครียดหลังเหตุการณ์สะเทือนใจ (PTSD) [3][4] วิธีนี้เกี่ยวข้องกับการเขียนเนื้อหาฝันที่ทำให้ทุกข์ใจใหม่ให้เป็นเรื่องที่รู้สึกปลอดภัยขึ้น แล้วนึกภาพฉากใหม่นั้นขณะตื่น

ตัวอย่างเช่น เปลี่ยนตอนจบเป็น “นกบินลงสู่ที่ปลอดภัย แล้วความฝันก็จบลง” นี่เป็นเพียงตัวอย่างให้เห็นภาพของวิธีการ ไม่ได้หมายความว่าแก้เพียงประโยคเดียวแล้วจะดีขึ้นแน่นอน ความเหมาะสมและวิธีดำเนินการรักษาขึ้นอยู่กับสถานการณ์ของแต่ละคน หากฝันทำให้ทุกข์ใจมากหรือเกี่ยวข้องกับบาดแผลทางใจ ควรปรึกษาบุคลากรทางการแพทย์แทนการฝืนทบทวนฉากเดิมด้วยตัวเองต่อไป

ไม่ต้องตัดสินตัวเองจากความฝันประหลาด

ความฝันที่เราทำให้เกิดสึนามิแล้วกลายเป็นนกบินหนีไม่ได้เผยความในใจอย่างแม่นยำ หากมองเป็นเรื่องเล่า มันมีจุดพลิกผันมากทีเดียว คนสร้างอันตรายกลายเป็นคนหนี และสุดท้ายวิธีหนียังเปลี่ยนไปด้วย เรารู้สึกว่าเรื่องนี้น่าสนใจได้โดยไม่ต้องฟันธงความหมายทางวิทยาศาสตร์

ถ้ายังติดใจ ลองดูความรู้สึกที่จำได้จากฝัน รวมถึงผลต่อการนอนและชีวิตหลังตื่น หาความหมายไม่พบก็ไม่เป็นไร การได้นอนอย่างสบายใจในชีวิตจริงสำคัญกว่าการไขปริศนาว่าทำไมในฝันเราจึงบินได้

เอกสารอ้างอิง (4 รายการ)

1. Valli, K., et al. (2005). The threat simulation theory of the evolutionary function of dreaming: Evidence from dreams of traumatized children. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15766897/
2. Scarpelli, S., et al. (2019). The Functional Role of Dreaming in Emotional Processes. https://www.frontiersin.org/journals/psychology/articles/10.3389/fpsyg.2019.00459/full
3. Morgenthaler, T. I., et al. (2018). Position Paper for the Treatment of Nightmare Disorder in Adults: An American Academy of Sleep Medicine Position Paper. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29852917/
4. American Academy of Sleep Medicine (2018). New position paper recommends treatment options for nightmare disorder in adults. https://aasm.org/new-position-paper-recommends-treatment-options-for-nightmare-disorder-in-adults/